Artikel - De Koninklijke Chaloupe

basis De Koninklijke Chaloupe
Royal bling-bling weer thuis in het scheepvaartmuseum

Laurens Koster

Na een achtjarige refit is de Koninklijke Koningssloep sinds 15 oktober weer te bewonderen in het Amsterdamse Scheepvaartmuseum. In een speciaal ontworpen schiphuis staat de boot passend tentoongesteld maar wel op een speciale bok voor een gemakkelijke tewaterlating. Klaar voor gebruik.

Voor een 200 jaar oud scheepje ligt ze er goed bij. 165 jaar actieve dienst en 30 jaar uitdrogen in het museum had dermate veel gebruikerssporen nagelaten dat het bij de kroning van onze huidige Koning Willem onverantwoord was om de boot als gouden koets te water in te zetten. Na een grondige renovatie is dat nu wel weer mogelijk.

Nederland zou in een identiteitscrisis verzeild raken wanneer er geen ophef zou ontstaan over hoe en wat er opgeknapt is. Een ingezonden brief aan de Volkskrant van een jachtschilder in ruste sprak ronduit van broddelwerk. Die stelling is wellicht hard te maken met een loep en het oog van de meester. Maar zodra je het schiphuis betreedt en de sloep in een bijna natuurlijke habitat aanschouwd, overheerst toch de magie van zoveel versierselen en historie.
Wanneer de jachtschilder zijn zin zou krijgen waarmee een soort superstrakke replica ontstaat, doet dat alleen maar afbreuk aan die beleving. Het museum heeft er terecht voor gekozen om wat nog goed was, na 200 jaar.., niet te restaureren. Minder authentiek is wel het gekozen verfsysteem. Epoxy hadden ze twee eeuwen terug niet en dat zit er nu wel op. Maar hier is begrip voor op zijn plaats. Een in gangen gebouwde boot is na stalling op de wal zo lek als een mandje. Het hout moet dan onder water eerst uitzetten voor de boel weer waterdicht is. Hiervoor af laten borrelen in het IJ echter is voor deze rijk versierde sloep een brug te ver. Ingepakt in een laag epoxycoating wordt het eikenhout niet meer nat en werk dan ook niet meer, als het daar na 200 jaar nog zin in zou hebben.

In deze staat zijn er enkel wat kussens, de koninklijke picknickmand en een regiment roeilustige mariniers nodig om uit te varen. En dat maakt er een levend museumstuk van.

Na het verslaan van Napoleon kwam de Franse overheersing ten einde en ontstond het Koninkrijk der Nederlanden met Koning Willem 1 als nieuwbakken vorst. In die tijd, zo rond 1815, waren rijkversierde roeisloepen een ‘must have’ voor Europese monarchen. Aan de nog maar 21 jaar oude Cornelis Jan Glavimans werd de opdracht gegund een dergelijk paradepaard te ontwerpen. Iets wat duidelijk afweek van wat toen gebruikelijk was. Vooral de sterk uitwaaierende klipperboeg met Neptunus en al zijn vrienden prominent op de uitkijk deden stof opwaaien. Twee jaar na goedkeuring van de schets liep de chaloupe, zoals de benaming toen nog was, van stapel. De opdrachtgever heeft er gek genoeg nooit in gevaren. Pas 23 jaar later, met Koning Willem II aan boord, werd de sloep eindelijk ingezet waar ze voor bedoeld was. De nieuwe vorst bracht na zijn inhuldiging een bezoek aan Rotterdam met de sloep die werd geroeid door twintig ‘jongelieden van goede komaf’. Meestal echter bestond de roeiploeg uit marinepersoneel. Vanaf 1962, de laatste keer dat de boot geroeid werd, zijn adelborsten van de Koninklijke Marine, tweedejaars studenten van het Koninklijk Instituut van de Marine te Den Helder, de uitverkorenen.

Zomaar een lekker stuk roeien is het niet, de roeiers dienen zich aan een strikt protocol te onderwerpen. Zo mag de sloep alleen vaart minderen door uit te drijven en is het strijken, remmen met de riemen, niet toegestaan. Bovendien mogen de roeiers niet naar de gasten kijken, zij moeten hun ogen strak op het uiteinde van de riemen gericht houden.

De ornamenten op de Koningssloep zijn niet alleen fraai en uitbundig, maar vertellen ook een heel verhaal. De beelden staan symbool voor een nieuwe koning en het Koninkrijk der Nederlanden. De versieringen lopen van de boeg tot de spiegel en worden onderling verbonden door gedecoreerde boorden over de gehele lengte van het 17 meter lange schip. Neptunus, de koning van de zee, is de grote blikvanger. Zittende op een schelpenwagen met drietand symboliseert hij de heerschappij over de zee. De schelpenwagen van Neptunus wordt voortgetrokken door 3 zeepaarden. Deze figuren hebben het bovenlijf van een paard en het onderlijf van een vis. Uiteraard ontbreken een stel leeuwen niet en prijkt op de spiegel prominent een “je maintiendrai” wapen der Nederlanden. Tot aan het roerblad is versierd met een vergulde vis.

Tegenover het schiphuis waar de Koningssloep tentoongesteld wordt ligt VOC replica Amsterdam. Wanneer je het Scheepvaartmuseum bezoekt, doe dan eerst deze nagemaakte Oostindiëvaarder en daarna de Koningssloep. Andersom kan er iets van een deceptie ontstaan. Hoewel er aan het nabouwen van de Amsterdam veel aandacht is besteed heb je geen moment het idee dat er ook maar iets echt is. Het is een attractie. Druk op wat knoppen en het kanon gaat door de speakers af. Sympathiek voor kinderen maar als botenliefhebber zul je er niet zo warm van worden. De koningssloep daarentegen is van boeg tot spiegel wel echt en dat ervaar je direct.

Voor meer informatie
www.hetscheepvaartmuseum.nl


Facebook Comments "De Koninklijke Chaloupe"